Το σχέδιο, που έχει ήδη αποσταλεί από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας στα συναρμόδια υπουργεία για υπογραφές, επιχειρεί να διαμορφώσει ένα νέο καθεστώς προστασίας, αλιείας, δόμησης και ανάπτυξης σε εκτεταμένες περιοχές των Κυκλάδων, με φόντο τόσο την προστασία της βιοποικιλότητας όσο και τις γεωπολιτικές ισορροπίες στο Αιγαίο.

Τι αλλάζει με το νέο Θαλάσσιο Πάρκο

Το νέο Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο προβλέπει αυστηρούς περιορισμούς σε πολλές δραστηριότητες, με βασικό άξονα την προστασία ευαίσθητων οικοσυστημάτων και θαλάσσιων περιοχών Natura.

Μεταξύ άλλων προβλέπεται:
καθολική απαγόρευση συρόμενων αλιευτικών εργαλείων, όπως τράτες και δράγες, περιορισμοί στην επαγγελματική και ερασιτεχνική αλιεία, αυστηρότεροι κανόνες για τη δόμηση, αλλά και «φρένο» σε μεγάλες τεχνικές παρεμβάσεις και βαριές υποδομές μέσα σε προστατευόμενες ζώνες.

Το σχέδιο χωρίζει τις περιοχές σε τέσσερις βασικές κατηγορίες προστασίας:
Ζώνες Απόλυτης Προστασίας της Φύσης, Ζώνες Προστασίας της Φύσης, Ζώνες Διατήρησης Οικοτόπων και Ειδών και Ζώνες Βιώσιμης Διαχείρισης Φυσικών Πόρων.

Συνολικά δημιουργούνται 196 διαφορετικές ζώνες προστασίας, γεγονός που δείχνει το εύρος αλλά και τη λεπτομερή στόχευση του νέου πλαισίου.

Οι πιο αυστηρά προστατευόμενες περιοχές

Στις Ζώνες Απόλυτης Προστασίας προβλέπεται σχεδόν πλήρης αποκλεισμός ανθρώπινων παρεμβάσεων.

Σε περιοχές όπως οι νησίδες Μέγας και Μικρός Αβελάς, αλλά και σε κρίσιμα σημεία αναπαραγωγής της μεσογειακής φώκιας, δεν θα επιτρέπονται μόνιμες εγκαταστάσεις, τουριστικές υποδομές ή άλλες παρεμβάσεις πέρα από επιστημονικές και περιβαλλοντικές δράσεις.

Αντίστοιχα αυστηρό πλαίσιο προβλέπεται και σε πολλές Ζώνες Προστασίας της Φύσης, όπου απαγορεύονται υδατοκαλλιέργειες, νέες τουριστικές εγκαταστάσεις, πλωτές υποδομές αναψυχής, έργα οδοποιίας και παρεμβάσεις που θεωρούνται επιβαρυντικές για το περιβάλλον.

Στις περιοχές αυτές περιλαμβάνονται τμήματα της Μήλου, της Κιμώλου, της Αμοργού, της Φολεγάνδρου, αλλά και τα θαλάσσια λιβάδια ποσειδωνίας που θεωρούνται κρίσιμα για το οικοσύστημα του Αιγαίου.

Η Μήλος στο επίκεντρο των αλλαγών

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι προβλέψεις που αφορούν άμεσα τη Μήλο, καθώς αρκετές περιοχές του νησιού εντάσσονται στις νέες ζώνες προστασίας.

Σύμφωνα με το σχέδιο, σε τμήματα της δυτικής και νότιας Μήλου μπαίνουν αυστηρότερα όρια σε νέες τουριστικές αναπτύξεις, σε δραστηριότητες εστίασης, σε χώρους στάθμευσης αλλά και σε εξορυκτικές δραστηριότητες, ενώ διαμορφώνεται νέο πλαίσιο για τις ενεργειακές υποδομές.

Επιτρέπονται φωτοβολταϊκά και γεωθερμικές εγκαταστάσεις, καθώς και δίκτυα μεταφοράς ενέργειας, ωστόσο αποκλείεται η ανάπτυξη αιολικών πάρκων σε συγκεκριμένες περιοχές προστασίας.

Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόβλεψη για λιμενικές εγκαταστάσεις στο Αμπουρδεχτάκι της Μήλου, οι οποίες περιλαμβάνονται στο σχέδιο ως έργα που μπορούν να προχωρήσουν υπό προϋποθέσεις στο πλαίσιο των Ζωνών Βιώσιμης Διαχείρισης.

Η συγκεκριμένη αναφορά θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική για το νησί, καθώς συνδέεται άμεσα με τη μελλοντική λιμενική και αναπτυξιακή στρατηγική της Μήλου.

Πού επιτρέπεται ανάπτυξη και πού μπαίνουν νέοι περιορισμοί

Στις λεγόμενες Ζώνες Βιώσιμης Διαχείρισης Φυσικών Πόρων, δηλαδή τις ζώνες «Δ», το καθεστώς εμφανίζεται πιο ευέλικτο.

Εκεί προβλέπεται ότι μπορούν να επιτρέπονται υπό όρους κατοικίες, τουριστικά καταλύματα, εστίαση και ήπιες αναπτυξιακές δραστηριότητες.

Ωστόσο, ακόμη και σε αυτές τις περιοχές υπάρχουν διαφοροποιήσεις ανά νησί και ανά γεωγραφική ενότητα.

Σε αρκετές περιφερειακές ζώνες Natura, όπως στην ανατολική Φολέγανδρο, στην ανατολική και δυτική Σίκινο και περιμετρικά της Ίου, δίνεται η δυνατότητα ανάπτυξης υδατοκαλλιεργειών ακόμη και σε αποστάσεις μικρότερες των 200 μέτρων από λιβάδια ποσειδωνίας.

Παράλληλα, προβλέπονται συγκεκριμένα έργα λιμενικών υποδομών, όπως η επέκταση του λιμανιού στα Κατάπολα Αμοργού, αλλά και εγκαταστάσεις στο Αμπουρδεχτάκι της Μήλου.

Στην Αμοργό εισάγεται επίσης η δυνατότητα δημιουργίας αλιευτικού καταφυγίου και καρνάγιου στην Καλοταρίτισσα, καθώς και παρεμβάσεις συντήρησης υφιστάμενων προβλητών.

Την ίδια στιγμή, σε αγροτικές περιοχές και παραλίες της βόρειας και νότιας Μήλου, της Κιμώλου και της Πολυαίγου αποκλείονται διάφορες εμπορικές εγκαταστάσεις και εξορυκτικές δραστηριότητες, ενώ επιτρέπονται κατοικίες, τουριστικά καταλύματα και δραστηριότητες εστίασης υπό όρους.

Αντίθετα, σε άλλες περιοχές της Ανάφης, της Σικίνου, της Φολεγάνδρου, της Ηρακλειάς και των Κουφονησίων οι τουριστικές και οικιστικές χρήσεις περιορίζονται σημαντικά ή ακόμη και απαγορεύονται, με εξαίρεση ορισμένες ήδη ανεπτυγμένες ζώνες.

Νέο καθεστώς για την αλιεία στο Αιγαίο

Σημαντικές αλλαγές έρχονται και στην αλιεία, καθώς το σχέδιο εισάγει οριζόντιους χρονικούς και χωρικούς περιορισμούς.

Προβλέπεται απαγόρευση επαγγελματικής και ερασιτεχνικής αλιείας σε απόσταση έως μισού ναυτικού μιλίου από τις ακτές κατά το διάστημα από 15 Απριλίου έως 31 Μαΐου, περίοδο που θεωρείται κρίσιμη για την αναπαραγωγή πολλών ειδών.

Το υπόλοιπο διάστημα η αλιεία θα επιτρέπεται σε συγκεκριμένες ζώνες και υπό προϋποθέσεις, με ειδικές εξαιρέσεις για ορισμένες περιοχές υψηλής προστασίας.

Το πολιτικό και γεωπολιτικό αποτύπωμα

Η κυβέρνηση παρουσιάζει το νέο Θαλάσσιο Πάρκο ως μία από τις σημαντικότερες περιβαλλοντικές μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών, τονίζοντας ότι η Ελλάδα αποκτά πρωταγωνιστικό ρόλο στην προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος στην Ευρώπη.

Παράλληλα όμως, το σχέδιο αποκτά και έντονη γεωπολιτική διάσταση, καθώς αφορά μια ιδιαίτερα ευαίσθητη περιοχή του Αιγαίου, όπου οι περιβαλλοντικές ρυθμίσεις συχνά συνδέονται και με ζητήματα κυριαρχικών δικαιωμάτων, θαλάσσιου ελέγχου και διεθνούς παρουσίας.

Για τα νησιά των Κυκλάδων —και ιδιαίτερα για τη Μήλο— το νέο πλαίσιο αναμένεται να ανοίξει μια μεγάλη συζήτηση για την ισορροπία ανάμεσα στην ανάπτυξη, τον τουρισμό, την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και το μέλλον των τοπικών κοινωνιών στο Αιγαίο.