Τα νησιά μας χρειάζονται πράσινη επιχειρηματικότητα και βιώσιμες δημόσιες επενδύσεις. Οι παύσεις εργασιών που πήραν δημοσιότητα πρόσφατα στο Σαρακήνικο της Μήλου δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία. Ήταν το απολύτως προβλέψιμο αποτέλεσμα μιας διαχρονικής αδυναμίας: της έλλειψης ολοκληρωμένου χωροταξικού σχεδιασμού και σαφούς περιβαλλοντικής θωράκισης σε περιοχές ιδιαίτερου φυσικού κάλλους. Άλλο όμως αυτό και άλλο η ισοπέδωση των πάντων.

Το Σαρακήνικο δεν είναι απλώς μια όμορφη παραλία. Είναι γεωμορφολογικό τοπίο μοναδικό, με ηφαιστειακά πετρώματα που συνθέτουν ένα απαράμιλλο αισθητικό τοπίο. Όταν τέτοιες περιοχές μένουν για χρόνια εκτός ειδικού πολεοδομικού και περιβαλλοντικού πλαισίου, η σύγκρουση είναι θέμα χρόνου. Οι πολεοδομίες που ανήκουν στους Δήμους εκδίδουν ως οφείλουν άδειες με βάση το ισχύον –αλλά συχνά ελλιπές – θεσμικό καθεστώς, οι τοπικές κοινωνίες αντιδρούν εκ των υστέρων, το θέμα διογκώνεται ασύμμετρα στον τύπο, ο δημόσιος διάλογος πολώνεται, και τελικά παρεμβαίνει η Δικαιοσύνη.

Κάποιες ανενημέρωτες αναφορές, ακόμη και από επίσημα χείλη, στο δίκτυο Natura 2000 λειτουργούν συχνά ως ρητορικό επιχείρημα μίας δήθεν απόλυτης απαγόρευσης. Αυτό δεν ισχύει. Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Οι περιοχές Natura δεν αποτελούν ενιαία ζώνη καθολικής απαγόρευσης. Περιλαμβάνουν υποπεριοχές με διαφορετικούς βαθμούς προστασίας, όπου επιτρέπονται ήπιες παρεμβάσεις, υπό προϋποθέσεις, περιβαλλοντική αξιολόγηση και συγκεκριμένους όρους δόμησης. Σε ολόκληρη την Ελλάδα υπάρχουν τέτοιες περιπτώσεις, όπου μικρής κλίμακας τουριστικές μονάδες, αγροτικές εγκαταστάσεις ή έργα υποδομής υλοποιούνται νόμιμα και με περιβαλλοντική ευθύνη.

Κι όμως, ο οικολογικός – ενίοτε και τοπικός – λαϊκισμός προτιμά την ασπρόμαυρη αφήγηση. Την μαιχαϊστική λογική. Ένα έργο σε περιοχή Natura βαφτίζεται αυτομάτως «υπέρβαση», ανεξαρτήτως του αν πληροί το θεσμικό πλαίσιο. Δημιουργούνται μεγενθυμένα δημοσιεύματα στον Τύπο: η εικόνα του μπετόν κυριαρχεί (ενώ το έργο είναι ανολοκλήρωτο), ενώ οι εγκρίσεις περιβαλλοντικών όρων, οι μελέτες φέρουσας ικανότητας και οι προβλέψεις αποκατάστασης σπανίως χωρούν στον τίτλο. Έτσι διαμορφώνεται μια περιρρέουσα ατμόσφαιρα γενικευμένης καχυποψίας απέναντι σε κάθε επενδυτική δραστηριότητα.

Σαν να μην έφτανε αυτό, προστέθηκε και το ζήτημα της εκτός σχεδίου δόμησης. Με αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας τέθηκαν αυστηρότερες προϋποθέσεις ως προς την αναγνώριση κοινόχρηστων οδών πρόσβασης για την αρτιότητα γηπέδων. Η ουσία της νομολογίας κινείται μεν ερμηνευτικά αψηφώντας την πραγματικότητα. Όμως η πολιτεία βρέθηκε ανέτοιμη. Δεν είχε προηγουμένως θεσπίσει σαφές, επικαιροποιημένο δίκτυο αναγνωρισμένων οδών ούτε είχε ολοκληρώσει τα αναγκαία τοπικά και ειδικά πολεοδομικά σχέδια. Το αποτέλεσμα ήταν μια παρατεταμένη περίοδος αβεβαιότητας, με παγωμένες επενδύσεις και αντικρουόμενες ερμηνείες.

Μέσα σε αυτό το τοπίο, η πράσινη επιχειρηματικότητα κινείται σε τεντωμένο σχοινί. Μικρής κλίμακας ξενοδοχεία, βιοκλιματικά σχεδιασμένα, με περιορισμένο αποτύπωμα, συστήματα εξοικονόμησης ενέργειας και διαχείρισης υδάτων, που βρίσκονται εντός του θεσμικού πλαισίου, αντιμετωπίζονται συχνά ως ύποπτα εκ προοιμίου. Κι όμως, ο ήπιος, ποιοτικός τουρισμός αποτελεί βασικό πυλώνα βιώσιμης ανάπτυξης για νησιά όπως η Μήλος. Η άρνηση σε όλα, στο όνομα μιας γενικευμένης προστασίας, λειτουργεί τελικά ισοπεδωτικά.

Η πράσινη επιχειρηματικότητα δεν είναι αντίπαλος της προστασίας. Είναι προϋπόθεση για να υπάρξει κοινωνική και οικονομική βιωσιμότητα σε περιοχές με αυξημένες περιβαλλοντικές απαιτήσεις. Όταν η επένδυση συμμορφώνεται με τους ισχύοντες όρους δόμησης, τις ειδικές περιβαλλοντικές δεσμεύσεις και τις κατευθύνσεις χωρικού σχεδιασμού, δεν υπονομεύει το τοπίο. Αντιθέτως, μπορεί να συμβάλει στην ανάδειξή του, στην αποκατάσταση υποβαθμισμένων εκτάσεων και στη δημιουργία τοπικού εισοδήματος με χαμηλή ένταση.

Το κρίσιμο ζήτημα είναι άλλο: υπάρχουν ακόμη περιοχές ιδιαίτερου κάλλους που παραμένουν εκτός σαφούς θεσμικού πλαισίου. Εκεί οφείλει η πολιτεία να κινηθεί άμεσα. Με ειδικά πολεοδομικά σχέδια, με ζώνες προστασίας, με ρητές απαγορεύσεις όπου απαιτείται. Δεν μπορεί να αφήνεται το κενό να καλύπτεται είτε από αποσπασματικές άδειες είτε από εκ των υστέρων απαγορεύσεις υπό το βάρος της δημοσιότητας.

Ταυτόχρονα, δεν πρέπει να διαταραχθεί η θεσμική ισορροπία στις περιοχές Natura που ήδη διέπονται από συγκεκριμένους περιορισμούς και διαδικασίες ελέγχου. Η οριζόντια αυστηροποίηση, χωρίς διάκριση ανάμεσα σε ζώνες και κατηγορίες έργων, θα δημιουργούσε ανασφάλεια δικαίου και θα έστελνε το μήνυμα ότι το κράτος δεν εμπιστεύεται το ίδιο του το πλαίσιο.

Η Μήλος, και ειδικότερα το Σαρακήνικο, ανέδειξαν με ένταση ένα διαχρονικό έλλειμμα: τον αργό, συχνά αντιφατικό χωρικό σχεδιασμό. Αντί να μετατρέπεται κάθε περίπτωση σε πεδίο συμβολικής σύγκρουσης, απαιτείται νηφαλιότητα. Προστασία εκεί όπου πρέπει, με σαφή όρια. Επιτρεπτές ήπιες παρεμβάσεις εκεί όπου το θεσμικό πλαίσιο το επιτρέπει, με αυστηρή τήρηση όρων. Και κυρίως, έγκαιρος σχεδιασμός πριν από την κρίση, όχι μετά.

Η βιώσιμη ανάπτυξη δεν επιτυγχάνεται με συνθήματα ούτε με αντανακλαστικές απαγορεύσεις. Επιτυγχάνεται με κανόνες, συνέπεια και θεσμική ωριμότητα. Αν θέλουμε οι λευκοί βράχοι της Μήλου να παραμείνουν λευκοί και ταυτόχρονα τα νησιά μας να παραμείνουν ζωντανά, πρέπει να εγκαταλείψουμε τη λογική του «όχι σε όλα». Η προστασία και η ανάπτυξη δεν είναι αντίπαλοι. Είναι δύο έννοιες που, όταν στηρίζονται σε σοβαρό σχεδιασμό, μπορούν να συνυπάρξουν χωρίς υστερίες και χωρίς σκιές.

Άρθρο: Σταύρος Κωνσταντινίδης, Πολιτικός Μηχανικός – Συγκοινωνιολόγος Περιβαλλοντολόγος

Πηγή: ecopress.gr