Όταν ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, δήλωνε από το Μόναχο ότι «ήρθε στην πόλη νέος σερίφης», λίγοι αντιλήφθηκαν πόσο κυριολεκτική θα αποδεικνυόταν η φράση. Όπως επισημαίνει ανάλυση της εφημερίδας «ΤΑ ΝΕΑ», εκείνη η ομιλία, στις πρώτες ημέρες της δεύτερης θητείας Τραμπ, σηματοδότησε μια βαθιά ρήξη στις διατλαντικές σχέσεις.

Ένας από τους παριστάμενους, καθηγητής στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο της Φλωρεντίας, περιέγραψε τη στιγμή ως εκείνη κατά την οποία οι κοινές αξίες και ο αμοιβαίος σεβασμός της Δύσης κατέρρευσαν. Η Ευρώπη, ξεκαθάρισε ο Βανς, οφείλει πλέον να αναλάβει μόνη της την ασφάλειά της. Οι ΗΠΑ δεν συμμερίζονται την ευρωπαϊκή ανάγνωση του «ρωσικού κινδύνου» και δεν θεωρούν τη σύγκρουση στην Ουκρανία υπαρξιακή απειλή.

Το νέο δόγμα αποτυπώθηκε λίγους μήνες αργότερα στη Στρατηγική Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ. Η Ευρώπη παρουσιάζεται ως μια πολιτική οντότητα σε παρακμή, χωρίς αυτοπεποίθηση και ταυτότητα, που απειλείται περισσότερο από τη μετανάστευση παρά από τη Ρωσία. Οι ΗΠΑ δηλώνουν, εμμέσως πλην σαφώς, ότι αποσύρονται τόσο από την Ευρώπη όσο και από τη διεθνή έννομη τάξη που οι ίδιες οικοδόμησαν μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η πραγματικότητα αυτή πήρε σάρκα και οστά με τη στρατιωτική επιχείρηση στη Βενεζουέλα, μόλις έναν μήνα μετά τη δημοσίευση της νέας στρατηγικής. Χωρίς προσχήματα περί δημοκρατίας ή διεθνούς νομιμότητας, επιβλήθηκε ένας αμερικανικός έλεγχος τύπου προτεκτοράτου, ενώ σχεδόν ταυτόχρονα επανήλθε η ανοιχτή διεκδίκηση της Γροιλανδίας, «με το καλό ή με το άγριο».

Η Ευρώπη παρακολουθεί, όπως σημειώνεται, έντρομη και αμήχανη. Οι αντιδράσεις της ήταν χλιαρές, φοβικές, γεμάτες μισόλογα. Όμως το μήνυμα ήταν σαφές: ο κόσμος επιστρέφει στη λογική των μεγάλων δυνάμεων και των σφαιρών επιρροής, με «περιφερειακούς παίκτες» να λειτουργούν ως υπεργολάβοι ισχύος.

Σε αυτό το σημείο, η ανάλυση των «ΤΑ ΝΕΑ» στρέφεται στον Θουκυδίδη. Όχι τυχαία. Η μετατροπή της συμμαχίας της Δήλου σε αθηναϊκή ηγεμονία λειτουργεί ως ιστορικός καθρέφτης της σημερινής μετάβασης από τη «δυτική συμμαχία» σε μια ωμή αμερικανική ηγεμονία.

Και εδώ εμφανίζεται η Μήλος. Όχι ως γεωγραφικό σημείο στον χάρτη, αλλά ως σύμβολο. Η Μήλος του Θουκυδίδη δεν ηττήθηκε απλώς από την αθηναϊκή ισχύ. Βρέθηκε αντιμέτωπη με το διαχρονικό δίλημμα των μικρών κοινοτήτων απέναντι στις μεγάλες δυνάμεις: το δίκαιο ή η ισχύς.

Ο Θουκυδίδης, όμως, δεν περιορίζεται στη δραματική αφήγηση. Αποδίδει την ευθύνη της ηγεμονίας και στους ίδιους τους συμμάχους, που προτίμησαν να πληρώνουν αντί να συμμετέχουν ενεργά, ενισχύοντας άθελά τους την κυρίαρχη δύναμη. Όταν ήρθε η ώρα της σύγκρουσης, ήταν ήδη αδύναμοι.

Το δίδαγμα δεν αφορά μόνο την Ευρώπη. Αφορά και τις ίδιες τις ΗΠΑ. Όπως επισημαίνει ελβετός μελετητής του Θουκυδίδη, η απόπειρα μιας δημοκρατίας να οικοδομήσει αυτοκρατορία οδηγεί αναπόφευκτα στον εκφυλισμό της. Οι αυτοκρατορίες, γράφει, ταιριάζουν περισσότερο σε ολιγαρχικά καθεστώτα παρά σε δημοκρατίες.

Η Γροιλανδία και η Μήλος, χωρισμένες από αιώνες και χιλιάδες χιλιόμετρα, συναντώνται τελικά στο ίδιο ερώτημα: ποια είναι η μοίρα των μικρών τόπων σε έναν κόσμο όπου η ισχύς μιλά πιο δυνατά από το δίκαιο; Και κυρίως, προλαβαίνουν οι κοινωνίες – μεγάλες και μικρές – να διαβάσουν εγκαίρως τον Θουκυδίδη τους, πριν η Ιστορία πάψει να επαναλαμβάνεται ως προειδοποίηση και επιστρέψει ως μοίρα;